09.22.07

Head smashed on stone

Posted in Uncategorized at 21:17 by erik

We gingen vanmorgen op weg naar de Head-Smashed-In Buffalo Jump, een UNESCO-wereldcultureelerfgoed-plek waar vroeger kuddes bizons een afgrond in gejaagd zijn. Een buffalo jump werkt als volgt: boven maak je een smaller wordend pad van een tiental kilometers lang tussen angstaanjagende indianenkrijgers door, een trechtervorm dus. Die trechter komt uit bij een afgrond. Je jaagt een kudde bizons door de trechter, ze vallen allemaal de afgrond in, en presto, dode bizons. We waren bovendien van plan naar Writing-On-Stone Provincial Park te gaan, een plek waar de indianen vroeger veel in de zandsteenrotsen gekerfd hebben.

We hadden gelezen dat je het mooiste stuk van Writing-On-Stone alleen met een gids mocht bekijken, dus dat wilden we graag. Daarom hebben we vanmorgen even gebeld op welke tijden dat kon. Het bleek om tien uur te kunnen (dat haalden we niet) of om twee uur, dus we besloten dat we om twee uur zouden gaan. Writing-On-Stone ligt oostelijker dan Head-Smashed-In, dus we zouden Head-Smashed-In eerst bekijken. Dat betekende dat we daar rond twaalf uur wel echt zouden moeten vertrekken, want er zat zo’n twee uur rijden tussen.

De afgrond bij Head-Smashed-In Buffalo Jump is zo’n beetje de oostgrens van de Rocky Mountains; de westkant is hoog, de oostkant laag. De weg lag langs de oostkant, de lage kant dus. We kwamen er om tien uur aan. We hadden dus twee uur om de plek te bekijken. Er was een prachtig informatiecentrum/museum bij gebouwd (de architect had er een prijs voor gekregen); het was schuin tegen de klif aangebouwd. We werden eerst een filmzaaltje in gedirigeerd waar een tien minuten durende introductiefilm draaide. Daarna liep onze route helemaal omhoog. Daar gingen we naar buiten om de afgrond zelf te bekijken.

Het is natuurlijk best indrukwekkend om op een plek te staan waar zo’n spektakel enkele duizenden jaren lang (!) met enige regelmaat heeft plaatsgevonden; archeologen schatten dat de plek zo’n zesduizend jaar lang gebruikt is: tot ongeveer 1870, toen de bizons in twee decennia bijna uitgeroeid werden. Nadat we de plek zelf bekeken hadden gingen we weer terug het centrum in. Daar waren vier verdiepingen ingericht met prachtige tentoonstellingen over verschillende thema’s uit het prairie-indianenleven. Er waren meer traditionele, museum-achtige tableaus met tentoongestelde artefacten en uitleg, afgewisseld met (in het Engels vertaalde) stukken indianenlegenden en -mythen en -uitspraken. Die laatste waren als lichtende letters op stukken rots geprojecteerd, het klinkt nogal fancy maar het zag er heel natuurlijk en een beetje mystiek uit.

Er zijn vele tientallen buffalo jumps bekend, maar de meeste zijn nogal geplunderd (de botten werden voor van alles gebruikt). Omdat Head-Smashed-In vrij ver van de spoorlijnen vandaan lag is het redelijk ongeschonden gebleven, en daarom ook door de provincie Alberta, door Canada en door UNESCO gelauwerd. Dat is dan weer de reden dat ze geld hadden om zo’n prachtig centrum neer te zetten.

Het laatste stukje van de tentoonstelling, over hoe archeologen te werk gaan, hebben we maar overgeslagen (al vaak genoeg gezien en geen tijd meer). Toen zijn we vlug naar Writing-On-Stone gereden, waar we nog precies op tijd aankwamen om met de gids mee te kunnen. Van het informatiecentrum daar ging een busje naar het afgegrendelde deel van het park. Dat deel bevat de mooiste rotskervingen; de andere zijn helaas nogal verminkt door vandalisme (waar in dit geval de niet malse straf op staat van 50 000 dollar boete en een jaar de cel in!).

Onze gids was zelf van indiaanse afkomst, dat zie je veel bij zulke bezienswaardigheden en het voegt vaak ook wat toe: ze wist veel van de verhalen die door de ouderen verteld worden en was bereid er heel open over te vertellen. De Blackfoot-indianen, die, onderverdeeld in allerlei subclubjes, dit deel van de prairie bevolkten, maakten vroeger het meeste gebruik van deze plek en onze gids behoorde daar ook toe. Vlakbij was een plek (de tafelsteen op de bovenstaande foto) waar ze in trance geraakten en de toekomst voorspeld kregen, zo’n beetje als bij de orakels van de Grieken en Romeinen. De rotskervingen speelden daar ook een rol bij. Als een stam bijvoorbeeld het oorlogspad op ging, werd gevraagd hoe het zou aflopen. Bij slecht nieuws besloot men dan vaak een andere strategie dan de oorspronkelijk geplande te volgen. Bij terugkomst werd dan geschiedschrijving gepleegd: een of meerdere aspecten van de gedane zaken werden in de rotsen erbijgekerfd.

Er was nog best veel van te zien, ondanks de ook in dit deel fors aanwezige graffiti. Het oudste stukje dat nog niet was weggesleten was zo’n vierduizend jaar oud. De inkervingen waren allemaal in een pictografische stijl die zonder hulp echt niet, maar met hulp van onze gids wel enigszins te begrijpen was. Maar er is eigenlijk niemand meer die de betekenissen met zekerheid kan achterhalen; een bepaalde figuur kan een stervende voorstellen, of juist een geboorte, of iemand die valt.

De grappigste inkerving was van een Ford T-model. In eerste instantie had men die inkerving als nep (graffiti) geclassificeerd, maar later dook een foto uit 1924 op van het inkerven van die tekening! Er bleken twee indianen met zo’n auto vervoerd te zijn, en men kon nog achterhalen welke indianen het waren en van wie die inkerving precies was.

Toen we terugreden realiseerden we ons dat we het park waarschijnlijk helemaal niet zo leuk hadden gevonden als we niet met de gids hadden meegekund. Het is juist de uitleg die het interessant maakt: zonder die uitleg zie je alleen een paar lijntjes zonder veel samenhang, als je ze al ziet.

Na Writing-On-Stone zijn we verder gereden. We slapen in een motel in Swift Current, Saskatchewan. Kortom, waar we gisteren B.C. niet uit kwamen hebben we vandaag Alberta al weer achter ons gelaten.

2 Comments

  1. uschi said,

    September 24, 2007 at 14:20

    indrukwekkende rotstekeningen! we hebben in Zuid-Frankrijk en Spanje en Algerije ook oude gezien – wat me hier opvalt zijn de scherp getrokken cirkels, zonnen waarscheinlijk? Of symbolen voor iets heels, volkomens?
    De dieren werden soms ook getekend als bezwering, dacht ik, zo van “die heb ik onder controle, dus die overwin ik wel op de jacht”

  2. laura said,

    September 26, 2007 at 7:45

    Nee, die cirkels zijn schilden. Dat zijn dus tekeningen die gaan over oorlog. In de gallery staan wel cirkels die zonnen voorstellen; die met een verkleuring in het midden.